محمد حسن خان اعتماد السلطنه

1523

تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )

از ولايات مزبور بيرون نمايند ، و اگر بيرون نرود او را گرفته روانهء ايران كنند « 1 » . و اگر خبر دهند قبل از ورود او را به ولايت خود راه ندهند و الّا گرفته بفرستند . و شرايط اين فصل از طرفين استقرار پذيرفته . فصل يازدهم - اگر در بحر العجم دولت عليّهء ايران را امدادى ضرور شود از دولت بهيّهء انگليس به شرط امكان و فراغبال در آن وقت كشتى جنگ و قشون بدهند و اخراجات آن را موافق برآورد آن وقت قطع و فصل كنند و بازيافت نمايند ، و كشتيهاى مذكور بر آن خورها و لنگرگاهها عبور كند كه امناى دولت عليّه ايران نشان دهند و از جاى ديگر بىرخصت و ضرورت عبور ننمايند . و اين عهدنامه به توسّط ميرزا شفيع صدراعظم ، و نايب الوزاره قايم مقام ، و معتمد الدوله ميرزا عبد الوهّاب منشى الممالك وكلاى دولت عليّه ايران با مستر موريه نايب سرگور اوزلى بارونت سفير بزرگ دولت بهيّه انگليس كه در اين اوقات ايلچى جديد بود نوشته و مقرّر ، و از طرفين نسخه برداشتند و در خاتمه نوشتند : ما كه وكلاى حضرتين عليتين مىباشيم اين عهدنامهء مفصّله را كه سابقا فيما بين وكلاى دولتين به فصول دوازده‌گانه نگارش يافته حال به تغييرات چند كه منافى دوستى و يكجهتى دولتين عليتين نبود و به صلاح حضرتين انسب مىنمود در فصول يازده‌گانه تبيين و تقرير و تحرير كرده دستخط و مهر گذاشتيم - به تاريخ بيست و پنجم ماه نوامبر « 2 » سنهء يكهزار و هشتصد و چهارده عيسوى مطابق دوازدهم

--> ( 1 ) . از اين‌جا به بعد عبارات در ناسخ التواريخ ص 159 و تاريخ سياسى و ديپلماسى ايران ص 284 به اين صورت آمده است : « و در صورتى كه پيش از رسيدن آن كس به ولايات مزبور اشارتى از امناى دولت ايران دربارهء او به حاكم آن حدود رسد آن كس را رخصت فرود آمدن ندهند و بعد از ممانعت اگر آن كس فرود آيد او را گرفته روانهء ايران نمايند و هم‌چنين از جانب دولتين معلوم است كه شرايط اين فصل مذكور از طرفين استقرار پذيرفته » . متن ناسخ التواريخ و متن تاريخ سياسى و ديپلماسى باهم مطابقت دارد . مؤلف منتظم ظاهرا اين قسمت را خلاصه كرده است . ( 2 ) . در متن : بيست و پنجم ماه نوبيژ ، و در ناسخ التواريخ بيست و پنجم ماه يونبر ، و در تاريخ سياسى و ديپلماسى دكتر بينا بيست و پنجم ماه نوامبر كه به استناد كتاب اخير تصحيح شد .